Zmiany w AML 2027, część 2: koniec jawności CRBR od 1 października 2027 r. i zmiany w sankcjach. Co to oznacza dla banków spółdzielczych, biur rachunkowych, biegłych rewidentów, kancelarii i pośredników w obrocie nieruchomościami?
Stan prawny na 16.11.2026 · Beneficjent rzeczywisty i CRBR
Krótka odpowiedź
Nowelizacja ustawy AML uchwalona przez Sejm 6 listopada 2026 r. (druk nr 3163) zamyka publiczny dostęp do Centralnego Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych (CRBR) i zaostrza zasady stosowania sankcji. Ustawa jest teraz w Senacie, więc szczegóły mogą się jeszcze zmienić.
- Od 1 października 2027 r. CRBR przestaje być jawny. Instytucje obowiązane zachowują dostęp, ale tylko przez swoje konto w SIGIIF i tylko w celu stosowania środków bezpieczeństwa finansowego. Bez wniosku o dostęp do SIGIIF (część 1) nie sprawdzisz beneficjenta w CRBR.
- Inni – np. kontrahenci, dziennikarze, naukowcy, dostawcy narzędzi AML – dostaną dane tylko na wniosek, po wykazaniu uzasadnionego interesu. Organ ma na odpowiedź 12 dni, a w pierwszym roku 30 dni.
- Beneficjent może zablokować dostęp do swoich danych, jeśli ich ujawnienie naraża go na przestępstwo, a także gdy nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych. Blokada działa też wobec instytucji obowiązanych.
- Od 1 stycznia 2027 r. sankcje: nowe listy ONZ dotyczące broni masowego rażenia, kontrola GIIF obejmie stosowanie środków ograniczających, a za niezamrożenie aktywów według rozporządzeń UE grożą kary.
Na końcu wpisu opisujemy, co te zmiany oznaczają dla banków spółdzielczych, małych i dużych biur rachunkowych, biegłych rewidentów, kancelarii prawnych i pośredników w obrocie nieruchomościami.
Co to znaczy dla klientów GoAML: do 30 września 2027 r. sprawdzanie beneficjentów rzeczywistych w GoAML działa bez zmian. Przygotowujemy połączenie z CRBR po zamknięciu jawności – jego szczegóły zależą od specyfikacji, której GIIF jeszcze nie opublikował.
Pełna analiza
Daty
| Data | Co zaczyna obowiązywać |
|---|---|
| 1 stycznia 2027 r. | nowe listy sankcyjne ONZ (broń masowego rażenia), kontrola GIIF stosowania środków ograniczających, nowe kary za naruszenia rozporządzeń UE, okresy przechowywania danych w CRBR (art. 64) |
| 1 kwietnia 2027 r. | informacja o zamrożeniu wartości majątkowych przekazywana przez SIGIIF |
| 1 października 2027 r. | koniec jawności CRBR, nowe zasady dostępu i wniosków, potwierdzenia dostępu, kary za ich naruszenie |
| 1 października 2027 r. – 30 września 2028 r. | dłuższy termin na odpowiedź na wniosek o udostępnienie: 30 dni |
| do 1 lutego 2028 r. | okres przejściowy dla dotychczasowego dostępu przez urządzenia teletransmisji danych |
1. Kto i jak będzie miał dostęp do CRBR (od 1 października 2027 r.)
Uchylony zostaje art. 67 („Rejestr jest jawny”). Dane o beneficjentach rzeczywistych udostępnia się (art. 68a):
- organom publicznym – m.in. GIIF, prokuraturze, Policji, ABW, KAS, KNF, NBP i organom kontroli, w celu realizacji ich zadań, a także unijnym: AMLA, Prokuraturze Europejskiej, OLAF, Europolowi i Eurojustowi;
- instytucjom obowiązanym – w celu stosowania środków bezpieczeństwa finansowego.
Instytucja obowiązana dostaje dane dopiero po uzyskaniu dostępu do SIGIIF (art. 68c). System CRBR potwierdza w SIGIIF dane instytucji i uprawnienia użytkowników, czyli osób, które instytucja wyznaczyła w SIGIIF do sprawdzania beneficjentów (art. 71d ust. 2 pkt 2). Gdy GIIF odbierze instytucji dostęp do SIGIIF – np. po utracie statusu instytucji obowiązanej – traci ona także dostęp do CRBR (art. 68c ust. 4).
Pozostali dostają dane tylko na wniosek, po wykazaniu uzasadnionego interesu związanego z zapobieganiem lub zwalczaniem prania pieniędzy i finansowania terroryzmu (art. 68d ust. 1). Zakres danych jest węższy: bez numeru PESEL, a datę urodzenia ogranicza się do miesiąca i roku.
Ustawa domniemywa uzasadniony interes m.in. (art. 68d ust. 2):
- dziennikarzy, organizacji pożytku publicznego i naukowców zajmujących się przeciwdziałaniem praniu pieniędzy,
- osób i firm, które prawdopodobnie zawrą transakcję ze spółką (pkt 4),
- podmiotów z państw trzecich podlegających przepisom AML, organów państw trzecich, sądów rejestrowych, instytucji rozdzielających fundusze UE, zamawiających w zamówieniach publicznych,
- dostawców produktów AML – w zakresie, w jakim dostarczają je wyłącznie instytucjom obowiązanym lub organom i mają z nimi umowę (pkt 14).
Organ odpowiada na wniosek w 12 dni (art. 68f ust. 1). Termin może się wydłużyć dwa razy o 12 dni przy dużej liczbie wniosków. Od 1 października 2027 r. do 30 września 2028 r. termin wynosi 30 dni (art. 180b). Soboty i dni wolne się nie liczą (art. 70k ust. 2). Po pierwszym udostępnieniu wnioskodawca dostaje potwierdzenie na 3 lata – kolejne wnioski rozpatruje się wtedy w 7 dni (art. 68f ust. 3 i 6). Kto ma potwierdzenie, musi zgłaszać zmiany, które mogą znieść jego uzasadniony interes – za niedopełnienie tego obowiązku grozi kara do 50 000 zł (art. 68g ust. 2, art. 153 ust. 4).
Spółka i jej beneficjent mogą zawsze dostać na wniosek dane o sobie (art. 68i). Wniosek co do zasady składa się elektronicznie, a na papierze tylko wtedy, gdy wnioskodawca nie może skorzystać z systemu (art. 68e ust. 1 pkt 8, art. 70).
Organ prowadzi ewidencję podmiotów, którym udostępnił dane na wniosek (art. 70d). Beneficjent może o nie zapytać na podstawie RODO. O dziennikarzach, organizacjach i naukowcach dowie się tylko, jaką pełnią funkcję lub zawód, a organy państw trzecich mogą zażądać wstrzymania ujawnienia swoich danych (art. 70f, art. 70g). O udostępnieniu danych na wniosek nie informuje się spółki, której dotyczą (art. 68d ust. 6).
2. Wyłączenie dostępu do danych beneficjenta (od 1 października 2027 r.)
Beneficjent rzeczywisty może wnioskować o wyłączenie dostępu do całości albo części swoich danych, jeżeli (art. 61c ust. 1):
- wykaże, że ich ujawnienie naraża go na niewspółmierne ryzyko stania się ofiarą przestępstwa (m.in. zabójstwa, uszczerbku na zdrowiu, pozbawienia wolności, groźby, zmuszania, uprowadzenia, wzięcia zakładnika, wymuszenia rozbójniczego, oszustwa), albo
- nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych (np. jest małoletni).
Wyłączenie następuje decyzją podlegającą natychmiastowemu wykonaniu. Nie dotyczy organów publicznych (art. 68a ust. 3), ale dotyczy instytucji obowiązanych. Instytucja może więc nie zobaczyć w CRBR danych części beneficjentów i musi je ustalić u klienta.
3. Co się nie zmienia dla instytucji obowiązanych
- Przy nawiązywaniu stosunków gospodarczych z klientem wpisanym do CRBR nadal trzeba uzyskać potwierdzenie rejestracji albo odpis z CRBR, a klient na żądanie udostępnia informacje i dokumenty o beneficjentach (art. 39 ust. 1a).
- Rozbieżności między CRBR a ustaleniami instytucji nadal trzeba odnotować, wyjaśnić i – po potwierdzeniu – zgłosić (art. 61a). Szczegółowy sposób przekazywania zgłoszeń rozbieżności określi rozporządzenie (art. 71 pkt 4 lit. b).
- Beneficjenta ustala się samodzielnie – CRBR nie jest jedynym źródłem.
4. Bezpieczeństwo danych z CRBR (od 1 października 2027 r.)
Instytucje obowiązane i inni odbiorcy danych z CRBR przetwarzają je, w tym dane osobowe (art. 70h), i muszą zapewnić ich bezpieczeństwo oraz używać ich tylko do celów z ustawy (art. 70i pkt 2). W praktyce: dostęp tylko dla wyznaczonych osób, zasady przechowywania wydruków i plików, ujęcie CRBR w rejestrze czynności przetwarzania.
5. Zgłoszenia do CRBR i przechowywanie danych
- Zgłoszenia do CRBR nadal są nieodpłatne i elektroniczne. Ustawa mówi teraz ogólnie o „podpisie elektronicznym” – rodzaje podpisów określi rozporządzenie (art. 61 ust. 4, art. 71 pkt 3). Do czasu jego wydania warto zakładać dotychczasowe sposoby: podpis kwalifikowany albo profil zaufany.
- Od 1 stycznia 2027 r. dane spółek wykreślonych z KRS są dostępne w CRBR przez 5 lat od wykreślenia, z możliwością przedłużenia o kolejne 5 lat (art. 64). Dla spółek wykreślonych przed wejściem ustawy w życie – 10 lat (art. 6 nowelizacji).
- Podmioty, które 30 września 2027 r. mają zgodę na udostępnianie danych przez urządzenia teletransmisji danych (art. 70b), korzystają z niej do czasu uzyskania nowego dostępu, najdłużej do 1 lutego 2028 r. (art. 4 nowelizacji).
6. Sankcje (od 1 stycznia 2027 r.)
- Nowe listy ONZ: instytucje obowiązane stosują szczególne środki ograniczające także wobec osób i podmiotów z list ogłaszanych przez GIIF na podstawie rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ dotyczących broni masowego rażenia i jej finansowania – m.in. rezolucji 1718 (2006), 2231 (2015) i 2356 (2017), czyli list dotyczących Korei Północnej i Iranu (art. 117 ust. 1, art. 118 ust. 1 pkt 1a).
- Kontrola GIIF obejmie wykonywanie obowiązków związanych ze stosowaniem szczególnych środków ograniczających (art. 130 ust. 1).
- Nowe kary (art. 149 pkt 2–4) za niezamrożenie funduszy, udostępnienie ich, udział w obchodzeniu zakazów albo nieprzekazanie informacji według rozporządzeń UE dotyczących: terroryzmu (2580/2001), ISIL i Al-Kaidy (881/2002), Afganistanu (753/2011), Iranu (267/2012) i Korei Północnej (2017/1509).
- Informacje o zamrożeniu wartości majątkowych przekazuje się do GIIF niezwłocznie, najpóźniej w 2 dni robocze (art. 119 ust. 2) – od 1 kwietnia 2027 r. przez SIGIIF.
- Jeżeli instytucja zamrozi aktywa osoby, której nie ma na liście (np. przez pomyłkę przy podobnym nazwisku), GIIF wydaje decyzję o zwolnieniu z zamrożenia – teraz także przy rozporządzeniach UE (art. 119 ust. 3).
Co to oznacza dla Twojej instytucji
Bank spółdzielczy
- CRBR tylko przez SIGIIF: bank sprawdza beneficjentów przy każdym nowym kliencie-firmie. Przed 1 października 2027 r. wyznacz w SIGIIF użytkowników z dostępem do CRBR – w centrali i w placówkach, które przyjmują klientów.
- Beneficjent z wyłączonym dostępem: w CRBR możesz nie zobaczyć danych. Procedura KYC musi przewidywać ustalenie beneficjenta u klienta, na podstawie dokumentów (art. 39 ust. 1a).
- Sankcje: zaktualizuj systemy sprawdzania list o listy ONZ dotyczące broni masowego rażenia (Korea Północna, Iran) od 1 stycznia 2027 r. To ważne przy przelewach zagranicznych. Kontrola GIIF obejmie także ten obszar.
- Zamrożenie: informacja do GIIF w 2 dni robocze, od 1 kwietnia 2027 r. przez SIGIIF. Ustal, kto w banku ją wysyła.
- Bezpieczeństwo danych z CRBR: dostęp tylko dla wyznaczonych osób, ujęcie w rejestrze czynności przetwarzania.
Biuro rachunkowe – małe
- Bez konta w SIGIIF nie sprawdzisz beneficjenta w CRBR od 1 października 2027 r. Dlatego wniosek o dostęp do SIGIIF (część 1) jest ważny także dla biura, które nigdy nie wysyłało zawiadomień.
- Wyznacz siebie (albo pracownika) jako użytkownika z dostępem do CRBR.
- Klient – spółka: nadal pobierasz potwierdzenie albo odpis z CRBR i prosisz klienta o dokumenty o beneficjentach. Gdy dane są wyłączone, ustalasz beneficjenta na podstawie dokumentów od klienta.
- Sankcje: sprawdzaj klientów i ich beneficjentów także na listach ONZ dotyczących broni masowego rażenia.
- Spółki-klienci zgłaszające się do CRBR: jeśli pomagasz klientom w zgłoszeniach, śledź rozporządzenie o rodzajach podpisów elektronicznych.
Biuro rachunkowe – duże
- Użytkownicy CRBR w SIGIIF: ustal, kto w biurze i w oddziałach sprawdza beneficjentów, i nadaj uprawnienia tylko tym osobom. Odbierz je przy zmianie stanowiska.
- Bezpieczeństwo danych z CRBR (art. 70i): zasady przechowywania odpisów i wydruków, dostęp tylko dla wyznaczonych osób, ujęcie w rejestrze czynności przetwarzania.
- Procedura KYC: dopisz postępowanie, gdy dane beneficjenta są w CRBR wyłączone albo gdy odpowiedź z rejestru nie przychodzi.
- Rozbieżności z CRBR: nadal trzeba je odnotować, wyjaśnić i zgłosić. Przy wielu klientach warto mieć rejestr rozbieżności.
- Sankcje: zaktualizuj narzędzia sprawdzania list o nowe listy ONZ. Kontrola GIIF obejmie także ten obszar.
Biegły rewident i firma audytorska
- CRBR przez SIGIIF: sprawdzenie beneficjenta klienta badania od 1 października 2027 r. tylko przez konto firmy w SIGIIF. Wyznacz użytkowników.
- Badane spółki: pytaj o beneficjentów i dokumenty (art. 39 ust. 1a). Rozbieżność między CRBR a dokumentacją klienta nadal trzeba wyjaśnić i zgłosić (art. 61a).
- Sankcje: sprawdzaj klienta, jego grupę i – w ramach badanej próby – kontrahentów także na listach ONZ dotyczących broni masowego rażenia.
- Dane z CRBR w aktach badania: to dane osobowe – przechowuj je zgodnie z art. 70i i zasadami dokumentacji badania.
Kancelaria prawna
- Jako instytucja obowiązana – dostęp do CRBR tylko przez SIGIIF, w celu stosowania środków bezpieczeństwa finansowego.
- Gdy działasz dla klienta, który nie jest instytucją obowiązaną (np. due diligence przed zakupem spółki), dane z CRBR uzyska się tylko na wniosek z uzasadnionym interesem. Ustawa domniemywa go u osoby, która prawdopodobnie zawrze transakcję ze spółką (art. 68d ust. 2 pkt 4). Wniosek może złożyć osoba upoważniona do działania w imieniu wnioskodawcy (art. 68e ust. 1 pkt 3). Odpowiedź – 12 dni, a w pierwszym roku 30 dni. Zaplanuj to w harmonogramie transakcji.
- Zgłoszenia do CRBR i wnioski o wyłączenie dostępu dla klientów-spółek i ich beneficjentów: nowa procedura z art. 61c, z dokumentami potwierdzającymi zagrożenie albo brak pełnej zdolności do czynności prawnych.
- Sankcje: listy ONZ dotyczące broni masowego rażenia w sprawdzaniu klientów i stron transakcji.
Pośrednik w obrocie nieruchomościami
- CRBR przez SIGIIF: sprawdzenie beneficjenta kupującego albo sprzedającego, który jest spółką, od 1 października 2027 r. tylko przez konto w SIGIIF. Bez wniosku o dostęp do SIGIIF (część 1) nie da się tego zrobić.
- Klient – spółka: proś o dokumenty o beneficjentach (art. 39 ust. 1a). Gdy dane w CRBR są wyłączone, beneficjenta ustalasz na podstawie dokumentów.
- Sankcje: sprawdzaj strony transakcji i ich beneficjentów także na listach ONZ dotyczących broni masowego rażenia – zwłaszcza przy klientach zagranicznych i płatnościach z zagranicy.
- Dane z CRBR w teczce transakcji: dostęp tylko dla osób prowadzących sprawę.
Co warto zrobić już teraz
- Złożyć w terminie wniosek o dostęp do SIGIIF (część 1) – od niego zależy dostęp do CRBR.
- Przed 1 października 2027 r. wyznaczyć w SIGIIF użytkowników, którzy będą sprawdzać beneficjentów.
- Dopisać do procedury KYC postępowanie, gdy dane beneficjenta są w CRBR wyłączone.
- Ująć dane z CRBR w zasadach bezpieczeństwa i w rejestrze czynności przetwarzania.
- Od 1 stycznia 2027 r. sprawdzać klientów także na listach ONZ dotyczących broni masowego rażenia i opisać w procedurze zamrażanie i informowanie GIIF.
Co to oznacza dla użytkowników GoAML
- Sprawdzanie beneficjentów rzeczywistych w GoAML i registerAPI działa bez zmian do 30 września 2027 r. Przygotowujemy połączenie z CRBR po zamknięciu jawności. Jego szczegóły techniczne zależą od specyfikacji, której GIIF jeszcze nie opublikował. Więcej o dostępie do CRBR po nowelizacji: registerapi.goaml.pl/po-nowelizacji.
- Listy sankcyjne, PEP, KRS i biała lista VAT działają bez zmian.
- Wniosek o dostęp do SIGIIF każda instytucja składa sama – to także warunek dostępu do CRBR po 1 października 2027 r.
Podstawa prawna
- Ustawa o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu, uchwalona przez Sejm 6.11.2026 (druk nr 3163, sprawozdanie komisji – druk nr 3285): art. 1 pkt 9–20, 37–46, 47 (art. 180b); art. 4, 6, 12.
- Ustawa z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (Dz.U. 2025 poz. 644): art. 39 ust. 1a, art. 61, art. 61a, art. 64, art. 67, art. 70b, art. 117–119, art. 130, art. 149.
Zamów opinię w swojej sprawie
Twoja sytuacja jest inna niż w tym wpisie? Opisz ją - przygotujemy opinię pod Twój stan faktyczny. Wycenę podamy przed rozpoczęciem pracy.
Inne pytania w kategorii Beneficjent rzeczywisty i CRBR
- Kto jest beneficjentem rzeczywistym fundacji – fundator czy członkowie zarządu?
- Kto jest beneficjentem rzeczywistym spółki komunalnej albo spółki Skarbu Państwa - wójt, minister czy zarząd spółki?
- Kto jest beneficjentem rzeczywistym, gdy właścicielem rachunku jest dziecko – małoletni czy jego rodzic?
- Zmiany w AML 2027, część 1: nowelizacja ustawy – dostęp do systemu GIIF (SIGIIF), raporty, zawiadomienia i ocena ryzyka. Co to oznacza dla banków spółdzielczych, biur rachunkowych, biegłych rewidentów, kancelarii i pośredników w obrocie nieruchomościami?
- Zmiany w AML 2027, część 3: rozporządzenie AMLR od 10 lipca 2027 r. – zarząd, pracownicy (ocena rzetelności, art. 13), klienci i gotówka. Co to oznacza dla banków spółdzielczych, biur rachunkowych, biegłych rewidentów, kancelarii i pośredników w obrocie nieruchomościami?
Stan prawny: 16.11.2026. Data przeglądu: 16.11.2026. Wpis ma charakter ogólny i nie jest poradą prawną w indywidualnej sprawie.